وقتی به صفحه رادار فرودگاه یا سامانه‌های ردیابی پرواز نگاه می‌کنیم، معمولاً هواپیماها را به شکل علامت‌هایی روی نقشه می‌بینیم که در مسیرهای مشخص حرکت می‌کنند. اما این اطلاعات چگونه به دست می‌آیند؟ کنترلرهای ترافیک هوایی از کجا می‌فهمند یک هواپیما در چه موقعیتی قرار دارد، با چه سرعتی حرکت می‌کند و در چه ارتفاعی پرواز می‌کند؟
یکی از ابزارهای مهم برای پاسخ به این پرسش‌ها، رادار مراقبت پرواز (Air Traffic Radar) است. این سامانه با استفاده از امواج رادیویی و دریافت اطلاعات از هواپیماها، به شناسایی و پایش ترافیک هوایی کمک می‌کند. البته همه سامانه‌های مراقبت پرواز رادار نیستند و امروزه فناوری‌هایی مانند ADS-B نیز در کنار رادار به کار می‌روند.
رادار مراقبت پرواز سامانه‌ای است که با ارسال امواج رادیویی و دریافت بازتاب یا پاسخ تجهیزات هواپیما، اطلاعاتی درباره موقعیت و وضعیت آن به دست می‌آورد تا کنترلرهای ترافیک هوایی بتوانند حرکت هواپیماها را پایش و مدیریت کنند.
رادار مراقبت پرواز چیست؟
رادار مراقبت پرواز یا Air Traffic Radar یکی از فناوری‌های مورد استفاده در سامانه مراقبت هوایی است. واژه RADAR از عبارت Radio Detection and Ranging گرفته شده و به معنای شناسایی و اندازه‌گیری فاصله با استفاده از امواج رادیویی است.
در سامانه‌های راداری، آنتن امواج رادیویی را در فضا منتشر می‌کند و سپس سیگنال‌های بازگشتی را دریافت می‌کند. با تحلیل این سیگنال‌ها می‌توان اطلاعاتی مانند فاصله و جهت هدف را استخراج کرد. بسته به نوع سامانه، اطلاعات تکمیلی مانند کد شناسایی و ارتفاع هواپیما نیز قابل دریافت است.
اطلاعات به‌دست‌آمده در سامانه‌های پردازش و نمایش مراقبت پرواز مورد استفاده قرار می‌گیرد. کنترلرها با کمک این اطلاعات، موقعیت هواپیماها را نسبت به یکدیگر و مسیرهای پروازی بررسی می‌کنند.
رادار چگونه هواپیما را شناسایی می‌کند؟
برای درک عملکرد رادار، باید بدانیم که هواپیما در آسمان مانند یک نقطه نامرئی برای سامانه‌های زمینی نیست. بدنه، بال‌ها و سایر بخش‌های آن می‌توانند بخشی از انرژی امواج رادیویی را بازتاب دهند. همچنین تجهیزات الکترونیکی نصب‌شده در هواپیما می‌توانند به پرس‌وجوهای راداری پاسخ دهند.
بر اساس شیوه دریافت اطلاعات، دو نوع مهم رادار مراقبت پرواز وجود دارد:
رادار مراقبت اولیه (PSR)
با ارسال امواج رادیویی و دریافت بازتاب آن‌ها از هدف کار می‌کند. برای شناسایی بازتاب هدف به پاسخ ترانسپوندر هواپیما وابسته نیست.
رادار مراقبت ثانویه (SSR)
به هواپیما سیگنال پرس‌وجو می‌فرستد و پاسخ ترانسپوندر آن را دریافت می‌کند. این پاسخ می‌تواند اطلاعات شناسایی و ارتفاع را در اختیار سامانه قرار دهد.
۱. رادار اولیه یا PSR چیست؟
رادار اولیه (Primary Surveillance Radar) با ارسال پالس‌های رادیویی و دریافت بازتاب آن‌ها از سطح هواپیما کار می‌کند. این فناوری برای تشخیص هدف به روشن بودن یا پاسخ‌گویی ترانسپوندر هواپیما وابسته نیست.
روند کار آن به زبان ساده به این شکل است:
- آنتن رادار یک پالس رادیویی به سمت فضای اطراف ارسال می‌کند.
- بخشی از انرژی موج پس از برخورد با بدنه هواپیما بازتاب می‌شود.
- آنتن رادار سیگنال بازگشتی را دریافت می‌کند.
- سامانه با اندازه‌گیری زمان رفت‌وبرگشت موج، فاصله هدف را محاسبه می‌کند.
- جهت آنتن هنگام دریافت بازتاب، اطلاعات مربوط به سمت هدف را مشخص می‌کند.
در نتیجه، رادار اولیه می‌تواند وجود یک هدف راداری و موقعیت تقریبی آن را تشخیص دهد؛ اما به‌تنهایی لزوماً هویت دقیق هواپیما یا شماره پرواز آن را مشخص نمی‌کند.
رادار اولیه برای کشف هدف به پاسخ ترانسپوندر نیاز ندارد؛ اما این به معنی شناسایی بدون محدودیت هر جسم پرنده نیست. اندازه، جنس و سطح بازتاب‌دهنده هدف، فاصله، ارتفاع، شرایط محیطی و ویژگی‌های خود رادار بر قابلیت کشف آن اثر می‌گذارند.
۲. رادار ثانویه یا SSR چیست؟
رادار ثانویه (Secondary Surveillance Radar) برخلاف رادار اولیه، صرفاً منتظر بازتاب موج از بدنه هواپیما نمی‌ماند. این سامانه سیگنالی را برای تجهیزات پاسخ‌گوی هواپیما ارسال می‌کند و ترانسپوندر هواپیما پس از دریافت پرس‌وجو، پاسخی رادیویی می‌فرستد.
به همین دلیل، رادار ثانویه می‌تواند علاوه بر اطلاعات موقعیتی، داده‌های شناسایی و ارتفاعی بیشتری در اختیار سامانه مراقبت پرواز قرار دهد.
حالت‌های مهم ترانسپوندر در رادار ثانویه
Mode A
کد چهاررقمی اکتال یا همان کد پاسخ‌گوی هواپیما را منتقل می‌کند. این کد برای شناسایی و تفکیک هدف در سامانه مراقبت پرواز کاربرد دارد.
Mode C
علاوه بر کد شناسایی، اطلاعات ارتفاع فشاری هواپیما را نیز ارسال می‌کند. این ارتفاع بر اساس تنظیمات استاندارد فشار گزارش می‌شود.
Mode S
قابلیت آدرس‌دهی انتخابی دارد و از جمله اطلاعات مهم آن، آدرس ۲۴ بیتی اختصاص‌یافته به هواپیماست. این حالت امکان تبادل داده‌های بیشتری را نیز فراهم می‌کند.
در سامانه Mode S، پرس‌وجو می‌تواند برای یک هواپیمای مشخص هدف‌گذاری شود و از این طریق تبادل اطلاعات انتخابی انجام گیرد. میزان اطلاعات قابل دریافت به تجهیزات هواپیما و زیرساخت زمینی بستگی دارد.
تفاوت رادار اولیه و ثانویه چیست؟
| ویژگی | رادار اولیه (PSR) | رادار ثانویه (SSR) |
|---|---|---|
| روش شناسایی | دریافت بازتاب امواج از هدف | ارسال پرس‌وجو و دریافت پاسخ ترانسپوندر |
| نیاز به ترانسپوندر | برای کشف هدف نیاز ندارد | برای دریافت پاسخ ثانویه به ترانسپوندر سازگار نیاز دارد |
| اطلاعات موقعیت | فاصله و سمت هدف | فاصله و سمت بر اساس اندازه‌گیری راداری، همراه با داده‌های پاسخ |
| اطلاعات هویتی | به‌صورت مستقل هویت دقیق هواپیما را ارائه نمی‌کند | بسته به حالت و تجهیزات، کد شناسایی و اطلاعات تکمیلی را ارائه می‌کند |
| اطلاعات ارتفاع | به‌طور معمول از بازتاب اولیه به دست نمی‌آید | در حالت Mode C و برخی قابلیت‌های Mode S قابل دریافت است |
| کاربرد | کشف و پایش اهداف بازتاب‌دهنده | شناسایی و پایش هواپیماهای مجهز به ترانسپوندر |
در بسیاری از سامانه‌های مراقبت هوایی، اطلاعات رادار اولیه و ثانویه می‌توانند در کنار یکدیگر استفاده شوند تا تصویر کامل‌تری از ترافیک هوایی ایجاد شود.
ترانسپوندر هواپیما چه نقشی در رادار دارد؟
ترانسپوندر (Aircraft Transponder) دستگاهی الکترونیکی در هواپیماست که سیگنال‌های پرس‌وجوی سازگار را دریافت می‌کند و پاسخ مناسب را ارسال می‌کند. این پاسخ می‌تواند شامل کد شناسایی، ارتفاع فشاری یا اطلاعات دیگری باشد که با نوع ترانسپوندر و حالت عملیاتی آن ارتباط دارد.
برای مثال، هنگامی که کنترلر یک کد اختصاصی را برای هواپیما تعیین می‌کند، خلبان یا سامانه مربوط آن را در تجهیزات ترانسپوندر تنظیم می‌کند. سپس کد در پاسخ‌های رادار ثانویه قابل دریافت خواهد بود.
کد ۷۷۰۰ یکی از کدهای اضطراری شناخته‌شده ترانسپوندر است که برای اعلام وضعیت اضطراری عمومی به کار می‌رود. برای آشنایی بیشتر می‌توانید مقاله کد ۷۷۰۰ هواپیما چیست؟ را مطالعه کنید.
سامانه ADS-B چیست و چه تفاوتی با رادار دارد؟
ADS-B مخفف Automatic Dependent Surveillance–Broadcast است و یکی از فناوری‌های مهم مراقبت هوایی به شمار می‌رود. در این سامانه، هواپیما اطلاعات موقعیت و وضعیت پروازی خود را با استفاده از داده‌های ناوبری، معمولاً GNSS، تولید می‌کند و به‌صورت دوره‌ای از طریق فرستنده سازگار منتشر می‌کند.
در واقع، هواپیما اطلاعات خود را به شکل پیام‌های رادیویی پخش می‌کند و گیرنده‌های زمینی یا سایر تجهیزات سازگار می‌توانند آن‌ها را دریافت کنند.
ADS-B Out
بخش ارسال‌کننده سامانه است. هواپیما اطلاعاتی مانند موقعیت، ارتفاع و داده‌های حرکتی را منتشر می‌کند تا گیرنده‌های سازگار بتوانند آن‌ها را دریافت کنند.
ADS-B In
بخش دریافت‌کننده است. تجهیزات مجهز به این قابلیت می‌توانند پیام‌های ADS-B هواپیماهای دیگر یا داده‌های خدمات مراقبت هوایی سازگار را دریافت کنند.
نکته مهم این است که ADS-B به معنای رادار نیست. این فناوری بر پایه انتشار اطلاعات موقعیت تولیدشده توسط سامانه‌های ناوبری هواپیما کار می‌کند؛ در حالی که رادار اولیه با بازتاب امواج و رادار ثانویه با پاسخ ترانسپوندر سروکار دارد.
مقایسه رادار و ADS-B
| ویژگی | رادار | ADS-B |
|---|---|---|
| مبنای اطلاعات | بازتاب موج یا پاسخ ترانسپوندر | اطلاعات موقعیت و وضعیت تولیدشده در هواپیما |
| نیاز به تجهیزات هواپیما | برای رادار اولیه الزامی نیست؛ برای رادار ثانویه ترانسپوندر لازم است | به تجهیزات ارسال ADS-B Out نیاز دارد |
| نحوه انتقال | پرس‌وجوی رادار یا دریافت بازتاب | پخش دوره‌ای پیام‌های اطلاعاتی |
| اطلاعات قابل دریافت | بسته به نوع رادار، موقعیت و داده‌های پاسخ | موقعیت، ارتفاع و اطلاعات حرکتی پشتیبانی‌شده |
| محدودیت‌ها | پوشش، خط دید، موانع و ویژگی‌های سامانه | پوشش گیرنده‌ها، تجهیزات هواپیما و کیفیت داده‌های ناوبری |
ADS-B می‌تواند مکمل مهمی برای رادار باشد و در برخی مناطق منبع اصلی اطلاعات مراقبت هوایی محسوب شود؛ اما پوشش و قابلیت استفاده از آن در همه مناطق و ارتفاع‌ها یکسان نیست.
انواع رادارهای مورد استفاده در مراقبت پرواز
رادارها با توجه به محل نصب و هدف عملیاتی به دسته‌های مختلفی تقسیم می‌شوند. هر کدام بخشی از نیازهای مراقبت هوایی را پوشش می‌دهند.
۱. رادار مسیر (En-route Radar)
این رادارها برای پایش هواپیماها در مسیرهای بین فرودگاهی و در فضای هوایی وسیع به کار می‌روند. اطلاعات آن‌ها به کنترلرهای مراکز کنترل منطقه‌ای کمک می‌کند تا حرکت هواپیماها را در طول مسیرهای پروازی مدیریت کنند.
۲. رادار تقرب (Approach Radar)
رادار تقرب برای پایش هواپیماهایی استفاده می‌شود که به محدوده فرودگاه نزدیک می‌شوند یا پس از برخاستن در حال خروج از محدوده فرودگاه هستند. این اطلاعات به کنترلرهای تقرب کمک می‌کند تا ترتیب و فاصله هواپیماها را در مرحله نزدیک‌شدن به فرودگاه مدیریت کنند.
۳. رادار مراقبت سطحی (Surface Movement Radar)
رادار مراقبت سطحی یا SMR برای پایش حرکت وسایل نقلیه و هواپیماها روی سطح فرودگاه، از جمله مسیرهای تاکسی و بخش‌هایی از باند، کاربرد دارد. این سامانه به‌ویژه در شرایط دید محدود مانند مه یا بارندگی شدید می‌تواند به آگاهی از وضعیت حرکت زمینی کمک کند.
۴. رادارهای اولیه و ثانویه ترکیبی
در برخی تأسیسات، اطلاعات رادار اولیه و ثانویه با هم ترکیب می‌شوند. این ترکیب می‌تواند امکان مشاهده اهداف بازتاب‌دهنده و دریافت اطلاعات ترانسپوندر را در یک تصویر عملیاتی فراهم کند.
رادار چگونه فاصله و جهت هواپیما را محاسبه می‌کند؟
رادار برای تعیین موقعیت هدف از دو داده اصلی استفاده می‌کند: زمان رفت‌وبرگشت موج و جهت آنتن در لحظه دریافت بازتاب.
محاسبه فاصله
امواج رادیویی با سرعتی نزدیک به سرعت نور حرکت می‌کنند. رادار زمان میان ارسال پالس و دریافت بازتاب آن را اندازه می‌گیرد. چون موج مسیر رفت و برگشت را طی کرده است، فاصله با نصف‌کردن حاصل‌ضرب زمان در سرعت انتشار موج به دست می‌آید.
Distance = (c × Time) ÷ 2
در این فرمول، c سرعت انتشار موج رادیویی و Time زمان رفت‌وبرگشت سیگنال است.
تشخیص جهت هدف
آنتن رادار در بسیاری از سامانه‌ها می‌چرخد یا با روش‌های الکترونیکی محدوده‌ای از فضا را اسکن می‌کند. جهت آنتن هنگام دریافت سیگنال، سمت هدف را نسبت به محل رادار مشخص می‌کند.
با ترکیب فاصله و سمت، سامانه می‌تواند موقعیت هدف را روی صفحه نمایش مراقبت پرواز مشخص کند. با تکرار اندازه‌گیری‌ها، مسیر حرکت هواپیما نیز قابل پیگیری خواهد بود.
برد رادار و پوشش راداری به چه معناست؟
برد رادار به فاصله‌ای اشاره دارد که سامانه می‌تواند در شرایط مشخص اهداف را شناسایی یا پاسخ‌های آن‌ها را دریافت کند. پوشش راداری نیز محدوده‌ای از فضاست که سامانه در آن امکان ارائه اطلاعات مراقبتی قابل استفاده دارد.
برد و پوشش واقعی به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ بنابراین نمی‌توان برای همه رادارها یک عدد ثابت در نظر گرفت.
ارتفاع هواپیما
هواپیماهای مرتفع معمولاً از فاصله بیشتری در خط دید رادار قرار می‌گیرند؛ در حالی که اهداف کم‌ارتفاع ممکن است پشت عوارض زمین پنهان شوند.
موقعیت آنتن
ارتفاع محل نصب رادار و موقعیت جغرافیایی آن بر محدوده قابل مشاهده اثر می‌گذارد.
موانع طبیعی و مصنوعی
کوه‌ها، ساختمان‌ها و دیگر موانع می‌توانند انتشار امواج و دریافت سیگنال را محدود کنند.
ویژگی‌های فنی سامانه
توان فرستنده، حساسیت گیرنده، نوع آنتن، فرکانس و شرایط محیطی بر عملکرد رادار تأثیر دارند.
خط دید راداری (Radar Line of Sight) چیست؟
خط دید راداری به مسیر نسبتاً مستقیم انتشار امواج میان آنتن رادار و هدف اشاره دارد. امواج رادیویی در محدوده‌های فرکانسی مورد استفاده در رادارهای مراقبت هوایی، در بسیاری از شرایط رفتاری نزدیک به انتشار خطی دارند؛ بنابراین انحنای زمین و موانع می‌توانند محدوده دید را محدود کنند.
به همین دلیل ممکن است یک رادار بتواند هواپیمایی را در ارتفاع بالا از فاصله زیاد شناسایی کند، اما همان هواپیما در ارتفاع پایین و پشت یک رشته‌کوه از پوشش آن خارج شود.
فرض کنید یک هواپیما در ارتفاع پایین از منطقه‌ای کوهستانی عبور می‌کند. اگر کوه میان هواپیما و آنتن رادار قرار بگیرد، ممکن است سیگنال راداری به‌درستی دریافت نشود. استفاده از چند ایستگاه مراقبتی یا فناوری‌های مکمل می‌تواند به کاهش چنین محدودیت‌هایی کمک کند.
اطلاعات هواپیماها روی صفحه کنترلر چگونه نمایش داده می‌شود؟
اطلاعات دریافتی از رادار و دیگر سامانه‌های مراقبت هوایی پس از پردازش در قالب نمادها و برچسب‌هایی روی صفحه نمایش کنترلر ترافیک هوایی ظاهر می‌شوند. این نمایشگرها معمولاً تصویر زنده‌ای از وضعیت ترافیک هوایی در محدوده مسئولیت کنترلر ارائه می‌کنند.
با توجه به نوع تجهیزات و منبع اطلاعات، موارد زیر ممکن است در کنار نماد هواپیما نمایش داده شوند:
- موقعیت هواپیما: محل هدف روی صفحه مراقبت.
- شناسه یا کد پرواز: اطلاعاتی برای تشخیص هواپیما یا پرواز.
- ارتفاع: ارتفاع گزارش‌شده یا ارتفاع فشاری، بر اساس نوع منبع داده.
- سرعت زمینی: سرعت حرکت هواپیما نسبت به سطح زمین، در صورت فراهم بودن داده.
- جهت حرکت: جهت یا بردار حرکت هدف روی صفحه.
- رد مسیر (Track History): نمایش موقعیت‌های قبلی هواپیما برای مشاهده روند حرکت.
کنترلر با بررسی این اطلاعات می‌تواند فاصله هواپیماها، مسیرهای تلاقی، ترتیب تقرب و شرایط ترافیک را ارزیابی کند. البته تصمیم‌گیری عملیاتی تنها بر اساس یک علامت روی صفحه انجام نمی‌شود و دستورالعمل‌ها، ارتباط رادیویی، داده‌های پروازی و سایر منابع نیز اهمیت دارند.
آیا همه هواپیماها همیشه روی رادار دیده می‌شوند؟
خیر. نمایش یک هواپیما در سامانه مراقبت هوایی به نوع سامانه، محدوده پوشش، ارتفاع پرواز، تجهیزات هواپیما و شرایط عملیاتی بستگی دارد. ممکن است یک هواپیما در محدوده یک رادار قرار نداشته باشد یا داده‌های آن از طریق منبع دیگری دریافت شود.
در مناطق دورافتاده یا اقیانوسی که پوشش راداری زمینی محدود است، فناوری‌های دیگری نیز برای مراقبت از پروازها به کار می‌روند؛ از جمله:
- ADS-B: دریافت پیام‌های موقعیت و وضعیت منتشرشده از هواپیما.
- Multilateration (MLAT): محاسبه موقعیت با استفاده از اختلاف زمان دریافت سیگنال‌های فرستاده‌شده از هواپیما در چند گیرنده زمینی.
- مراقبت ماهواره‌ای ADS-B: دریافت پیام‌های ADS-B توسط گیرنده‌های نصب‌شده روی ماهواره‌ها در محدوده‌های تحت پوشش خدمات مربوط.
- سامانه‌های ارتباطی و گزارش موقعیت: استفاده از روش‌های ارتباطی و گزارش‌دهی برای دریافت اطلاعات پرواز در مناطق فاقد پوشش مناسب راداری.
وجود یک هواپیما در وب‌سایت‌های عمومی ردیابی پرواز لزوماً به معنای مشاهده مستقیم آن توسط یک رادار نیست. این وب‌سایت‌ها ممکن است اطلاعات را از شبکه‌ای از گیرنده‌های ADS-B، داده‌های MLAT، منابع تجمیع‌شده یا خدمات دیگر دریافت کنند.
رابطه رادار مراقبت پرواز با کنترل ترافیک هوایی (ATC)
رادار یکی از ابزارهای مهم کنترل ترافیک هوایی است، اما این دو مفهوم یکسان نیستند. کنترل ترافیک هوایی یا ATC مجموعه‌ای از خدمات، نیروی انسانی، تجهیزات و رویه‌هاست که برای مدیریت ایمن و منظم حرکت هواپیماها به کار می‌رود. رادار یکی از منابع اطلاعاتی مورد استفاده در این فرایند است.
کنترلرها با کمک اطلاعات مراقبتی، ارتباط رادیویی با خلبانان و مقررات عملیاتی، دستورهای لازم را صادر می‌کنند. این دستورها می‌توانند شامل تغییر ارتفاع، تغییر مسیر، حفظ فاصله یا ورود به ترتیب تقرب باشند.
برای آشنایی بیشتر با وظایف کنترلرها و نحوه مدیریت ترافیک هوایی، مقاله کنترل ترافیک هوایی (ATC) چیست؟ را بخوانید.
آیا رادار به‌تنهایی ایمنی پرواز را تضمین می‌کند؟
خیر. رادار ابزار مهمی برای افزایش آگاهی از وضعیت ترافیک هوایی است، اما به‌تنهایی تضمین‌کننده ایمنی پرواز نیست. ایمنی هوانوردی به مجموعه‌ای از عوامل وابسته است؛ از جمله مهارت خلبانان و کنترلرها، رعایت جداسازی هواپیماها، تجهیزات ناوبری، ارتباطات، سامانه‌های مراقبتی، نگهداری فنی و اجرای دستورالعمل‌های عملیاتی.
سامانه‌های مراقبت هوایی نیز باید از نظر دقت، دسترس‌پذیری، صحت داده و عملکرد پایش شوند. در طراحی و بهره‌برداری، برای شرایطی مانند قطع ارتباط، اختلال تجهیزات یا از دست رفتن بخشی از پوشش، رویه‌های پشتیبان در نظر گرفته می‌شود.
تفاوت رادار مراقبت پرواز با رادار هواشناسی هواپیما
گاهی رادار مراقبت پرواز با رادار هواشناسی نصب‌شده روی هواپیما اشتباه گرفته می‌شود؛ در حالی که هدف این دو سامانه متفاوت است.
| ویژگی | رادار مراقبت پرواز | رادار هواشناسی هواپیما |
|---|---|---|
| هدف اصلی | پایش و شناسایی ترافیک هوایی | تشخیص و نمایش پدیده‌های جوی مانند بارش |
| محل نصب معمول | ایستگاه‌های زمینی | روی هواپیما |
| کاربرد | کمک به مراقبت و مدیریت ترافیک | کمک به خلبان برای ارزیابی شرایط جوی مسیر |
| اطلاعات اصلی | موقعیت و داده‌های مراقبتی هواپیماها | بازتاب امواج از قطرات باران و برخی پدیده‌های جوی |
نکات مهم درباره رادار مراقبت پرواز
- رادار اولیه برای کشف هدف به ترانسپوندر هواپیما وابسته نیست.
- رادار ثانویه برای دریافت پاسخ به ترانسپوندر سازگار نیاز دارد.
- Mode A کد شناسایی، Mode C ارتفاع فشاری و Mode S قابلیت‌های پیشرفته‌تری برای تبادل داده فراهم می‌کنند.
- ADS-B یک فناوری مراقبت مبتنی بر پخش داده است و نباید آن را با رادار یکسان دانست.
- پوشش راداری به ارتفاع هدف، موقعیت ایستگاه، خط دید و ویژگی‌های فنی سامانه وابسته است.
- در فرودگاه‌ها، رادار مراقبت سطحی می‌تواند برای پایش حرکت زمینی هواپیماها و وسایل نقلیه استفاده شود.
- اطلاعات رادار و سامانه‌های مکمل در کنار ارتباطات و رویه‌های عملیاتی به کنترل ترافیک هوایی کمک می‌کنند.
سؤالات متداول درباره رادار مراقبت پرواز
سامانه‌ای برای شناسایی و پایش هواپیماها با استفاده از امواج رادیویی و دریافت بازتاب یا پاسخ تجهیزات هواپیماست.
رادار اولیه بازتاب امواج از بدنه هواپیما را دریافت می‌کند و رادار ثانویه با ارسال پرس‌وجو، پاسخ ترانسپوندر هواپیما را دریافت می‌کند.
رادار اولیه از بازتاب امواج برای کشف هدف استفاده می‌کند؛ رادار ثانویه به پاسخ ترانسپوندر متکی است و می‌تواند اطلاعات شناسایی و ارتفاعی بیشتری دریافت کند.
بله. برای کشف هدف با رادار اولیه نیازی به پاسخ ترانسپوندر نیست؛ البته شناسایی هدف به شرایط و قابلیت‌های رادار بستگی دارد.
بله. در حالت Mode C و برخی قابلیت‌های Mode S، ارتفاع فشاری هواپیما در پاسخ ترانسپوندر ارائه می‌شود.
خیر. ADS-B سامانه‌ای است که هواپیما اطلاعات موقعیت و وضعیت خود را به‌صورت دوره‌ای منتشر می‌کند. این فناوری می‌تواند در کنار رادار یا به‌عنوان منبع مراقبت مکمل استفاده شود.
ممکن است هواپیما خارج از محدوده گیرنده‌ها باشد، تجهیزات یا داده‌های لازم در دسترس نباشد، اطلاعات آن منتشر نشود یا محدودیت‌های فنی و عملیاتی وجود داشته باشد.
رادارهای فرودگاهی و تقرب برای پایش ترافیک اطراف فرودگاه و مراحل نزدیک‌شدن یا خروج به کار می‌روند؛ رادارهای مسیر ترافیک را در محدوده‌های وسیع‌تر بین فرودگاه‌ها پایش می‌کنند.
این رادار حرکت هواپیماها و وسایل نقلیه را روی سطح فرودگاه، به‌ویژه در شرایط دید محدود، پایش می‌کند.
رادار اولیه به‌تنهایی معمولاً هویت دقیق پرواز را مشخص نمی‌کند. اطلاعات شناسایی ممکن است از ترانسپوندر Mode S، داده‌های پروازی و سامانه‌های پردازش مراقبت دریافت یا با آن‌ها تطبیق داده شود.
انحنای زمین و موانعی مانند کوه‌ها و ساختمان‌ها می‌توانند خط دید میان رادار و هواپیما را محدود کنند.
خیر. ترکیب تجهیزات مراقبت هوایی در کشورها و مناطق مختلف متفاوت است و ممکن است شامل رادار اولیه، ثانویه، ADS-B، MLAT و سامانه‌های دیگر باشد.
جمع‌بندی
رادار مراقبت پرواز یکی از ابزارهای مهم در شناسایی و پایش هواپیماهاست. رادار اولیه با دریافت بازتاب امواج، وجود و موقعیت هدف را تشخیص می‌دهد و رادار ثانویه با کمک ترانسپوندر، اطلاعات شناسایی و ارتفاعی بیشتری دریافت می‌کند. در کنار این فناوری‌ها، سامانه ADS-B و روش‌هایی مانند MLAT نیز برای تکمیل اطلاعات مراقبتی به کار می‌روند.
ترکیب این فناوری‌ها به کنترلرهای ترافیک هوایی کمک می‌کند تا تصویر دقیق‌تری از وضعیت پروازها داشته باشند و حرکت هواپیماها را در مسیر، اطراف فرودگاه و روی سطح فرودگاه مدیریت کنند.
برای آشنایی با اصطلاحات پرواز، فرودگاه، هتل، تور، ویزا و مفاهیم کاربردی گردشگری، به صفحه مادر دانشنامه سفر چک‌لاین مراجعه کنید.
توجه: جزئیات فنی، حالت‌های عملیاتی و الزامات استفاده از سامانه‌های مراقبت پرواز ممکن است با توجه به استانداردها، تجهیزات و مقررات هر کشور یا منطقه متفاوت باشد.