تاریخچه · فرهنگ · موزه‌ها · آرامگاه مشاهیر · موسیقی · غذاها · رستوران‌ها · مکان‌های ترند · تفریح خانوادگی · طبیعت‌گردی و عشایر · سوغات · صنایع دستی · اطلاعات سفر · تخفیف مسافران
📜 تاریخچه
استان کرمانشاه از دوران پارینه‌سنگی مسکونی بوده است و غارهای بیستون آثار انسان نئاندرتال را در خود دارند. در تپه گنج‌دره نزدیک هرسین، حدود ده هزار سال پیش، از نخستین نمونه‌های اهلی‌کردن بز در جهان ثبت شده است.
در دوره مادها و هخامنشیان، جاده بزرگ خراسان از این دره‌ها می‌گذشت. داریوش بزرگ حدود ۵۲۰ پیش از میلاد کتیبه سه‌زبانه بیستون را بر صخره کوه نقش کرد؛ کتیبه‌ای که هنری راولینسون در دهه ۱۸۳۰ و ۱۸۴۰ میلادی آن را رونویسی کرد و کلید خواندن خط میخی شد.
به روایت منابع، شهر کرمانشاه در سده چهارم میلادی به دست بهرام چهارم ساسانی، ملقب به «کرمانشاه»، بنیاد شد و تفرجگاه شاهان ساسانی بود. نقش‌برجسته‌ها و ایوان‌های طاق‌بستان، از جمله تندیس سوارکار منسوب به خسرو دوم، از این دوران‌اند.
پس از ورود اسلام در سده هفتم میلادی، شهر که عرب‌ها «قرمیسین» می‌نامیدند، در دوره سلجوقی مرکز فرهنگی و تجاری غرب ایران شد و در ۱۲۵۷ میلادی به دست سپاه هلاکو آسیب دید. صفویان شهر را مستحکم کردند.
در دوره قاجار، محمدعلی‌میرزا دولتشاه حدود ۱۸۲۰ میلادی بازار بزرگ و بناهای بسیار ساخت. کرمانشاه در جنگ جهانی اول اشغال شد، در جنگ ایران و عراق آسیب سختی دید و در ۲۰۱۷ زلزله سرپل‌ذهاب را از سر گذراند. بیستون در ۲۰۰۶ و هورامان در ۲۰۲۱ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدند.
🖋️ به روایت مورخان و سفرنامه‌نویسان
شناسنامهٔ فرهنگی کرمانشاه
زبان و مردم: مردم به گویش‌های کردی جنوبی (کرمانشاهی/کلهری)، گورانی و لکی سخن می‌گویند و فارسی کرمانشاهی با لهجه شیرینش شناخته‌شده است. پیروان شیعه، سنی و آیین یارسان در کنار هم زندگی می‌کنند.
پوشش: مردان در روستاها و جشن‌ها شلوار گشاد کردی، شال کمر و چوخه می‌پوشند؛ زنان پیراهن بلند رنگارنگ با سربند و کلاقه (دستار) و زیورهای سکه‌ای. کلاش (گیوه) در پاوه و هورامان رایج است.
آیین‌ها و جشن‌ها: نوروز و رقص گروهی چوپی در عروسی‌ها، مراسم مذهبی محرم در تکیه‌های تاریخی، و مجالس جم یارسان با کلام‌خوانی و تنبور.
میراث جهانی/ملی: مجموعه بیستون (ثبت جهانی ۲۰۰۶)، منظر فرهنگی هورامان/اورامانات (۲۰۲۱، مشترک با کردستان)، طاق‌بستان، معبد آناهیتا در کنگاور، تکیه بیگلربیگی و معاون‌الملک و بازار تاریخی کرمانشاه.
خوراک: دنده‌کباب، خورش خلال، برنج با روغن حیوانی کرمانشاهی، نان برنجی و کاک از مشهورترین خوراکی‌های استان‌اند.
🏛️ موزه‌ها و بناهای دیدنی
- تکیه معاون‌الملک — تکیه قاجاری با کاشی‌نگاره‌های مذهبی، شاهنامه‌ای و تاریخی؛ بخشی از آن موزه مردم‌شناسی است (محله آب‌شوران، مرکز کرمانشاه)
- تکیه بیگلربیگی (موزه خط و کتابت) — تالار آینه‌کاری شده قاجاری با نمایش خوشنویسی و نسخه‌های خطی (مرکز کرمانشاه)
- موزه پوشاک و زیورآلات — لباس‌ها و زیورآلات اقوام کرد و لک استان (کرمانشاه)
- خانه خدیوی — خانه قاجاری با معماری درون‌گرا و حوض‌خانه (نزدیک بازار، کرمانشاه)
- مجموعه تاریخی طاق‌بستان — نقش‌برجسته‌های ساسانی و ایوان‌های سنگی کنار چشمه و دریاچه (شمال‌شرق کرمانشاه)
🕊️ آرامگاه مشاهیر و زیارتگاه‌ها
- آرامگاه بابا یادگار — از زیارتگاه‌های مهم یارسان در دامنه کوه دالاهو (زرده، دالاهو)
🎵 موسیقی نواحی کرمانشاه
کرمانشاه پایتخت تنبور است؛ سازی کهن که در آیین یارسان قدسی است و «مقام»های آن مانند ساروخانی و جلوشاهی سینه‌به‌سینه به ما رسیده‌اند. «هوره» آوازی حماسی و سوگوارانه و بی‌ساز از کهن‌ترین شیوه‌های آوازی کردی است و در عروسی‌ها سرنا و دهل رقص چوپی را همراهی می‌کنند. بسیاری از چهره‌های بزرگ موسیقی ایران، از شهرام ناظری تا کیهان کلهر، زاده این استان‌اند و شهر صحنه به تنبورنوازی و تنبورسازی شهرت دارد.
سازهای شاخص: تنبور، دف، سرنا، دهل، کمانچه، سه‌تار
هنرمندان شاخص:
- علی‌اکبر مرادی — استاد برجسته تنبور و راوی مقام‌های کهن گورانی
- سید خلیل عالی‌نژاد — تنبورنواز و آهنگساز اهل صحنه
- شهرام ناظری — خواننده نامدار آواز ایرانی و کردی، زاده کرمانشاه
- کیهان کلهر — نوازنده و آهنگساز کمانچه با شهرت جهانی، زاده کرمانشاه
- مجتبی میرزاده — نوازنده ویولن و آهنگساز کرمانشاهی
قطعه‌ها و آثار شناخته‌شده:
- گل صدبرگ — شهرام ناظری
- مقام ساروخانی — مقام سنتی تنبور
- مقام جلوشاهی — مقام سنتی تنبور
- Silent City — کیهان کلهر و گروه بروکلین رایدر
کجا بشنویم: در عروسی‌های روستاهای گوران و هورامان، شب‌های تنبورنوازی و کنسرت‌های تالارهای فرهنگی کرمانشاه، و آموزشگاه‌ها و کارگاه‌های تنبور در صحنه.
🍲 غذاهای معروف
- دنده‌کباب — دنده گوسفند کبابی، نماد غذای کرمانشاه؛ در کبابی‌های اطراف طاق‌بستان
- خورش خلال — خورش گوشت با خلال بادام و زرشک سیاه؛ در رستوران‌های رضایی و ارگ
- برنج با روغن کرمانشاهی — کته یا چلو با روغن حیوانی محلی معطر
- نان برنجی — شیرینی آردبرنجی نرم با گلاب و خشخاش، سوغات اصلی شهر
- کاک — نان شیرینی نازک و ترد کرمانشاهی
🍽️ رستوران‌های معروف و پربازدید
- رستوران رضایی — از رستوران‌های شناخته‌شده شهر برای دنده‌کباب و خورش خلال، با تخت در حیاط و بام (خیابان طاق‌بستان)
- کبابی حیدری — کبابی قدیمی و شلوغ دنده‌کباب نزدیک طاق‌بستان (بلوار دانشگاه)
- باغ‌رستوران بهاران — تخت‌ها و آلاچیق‌های کنار نهر؛ دنده‌کباب (میدان طاق‌بستان)
- رستوران ارگ — طبقه بالای مجتمع ارگ با منظره شهر؛ خورش خلال و کباب (خیابان مصدق، مرکز شهر)
☕ کافه‌ها و مکان‌های ترند
- کافه کارین — کافه شهری پرطرفدار (کرمانشاه)
- کافه استانبول — کافه با امتیاز بالا در نقدهای کاربران (کرمانشاه)
- کافه‌رستوران اوتیوم — کافه‌رستوران شیک (کرمانشاه)
🎡 تفریح و بازی خانوادگی
- دریاچه و محوطه طاق‌بستان — قایق‌سواری، پیاده‌روی و تماشای نقش‌برجسته‌ها در یک گردش خانوادگی (شمال‌شرق کرمانشاه)
- سراب نیلوفر — تالاب زلال با گل‌های نیلوفر آبی، مناسب پیک‌نیک و عکاسی (حدود ۲۰ کیلومتری کرمانشاه)
- مجموعه بیستون — پیاده‌روی کنار کتیبه داریوش، تندیس هرکول و کاروانسرای صفوی (بیستون، حدود ۳۰ کیلومتری کرمانشاه)
🏕️ طبیعت‌گردی، بومگردی و زندگی عشایری
- روستای هجیج — روستای پلکانی میراث جهانی در دره سیروان، با پیاده‌روی کنار رود (هورامان، نزدیک پاوه)
- پاوه و نوسود — شهر پلکانی کوهستانی و جاده هورامان تا مرز (غرب استان)
- غار قوری‌قلعه — از بزرگ‌ترین غارهای آبی آسیا با مسیر قایق و پیاده‌روی (بین روانسر و پاوه)
- کوهنوردی بیستون و پرآو — صعود و صخره‌نوردی در کوه‌های مشرف به کرمانشاه (شمال کرمانشاه)
- معبد آناهیتا — بقایای بنای ستون‌دار عظیم در مسیر جاده خراسان بزرگ (کنگاور)
- اقامتگاه‌های بومگردی هورامان — اقامت در خانه‌های سنگی و تجربه غذا و زندگی روستایی (پاوه و هورامان)
تورهای عشایری و آفرود را فقط از طریق دفاتر مجاز و با راهنمای کارت‌دار رزرو کنید؛ کارشناسان چک‌لاین هماهنگی می‌کنند.
🎁 سوغاتی‌های کرمانشاه
- نان برنجی و کاک — شیرینی‌های سنتی کرمانشاه
- روغن حیوانی کرمانشاهی — روغن محلی معطر و مشهور در آشپزی ایرانی
- گیوه و کلاش — پای‌پوش دستباف پاوه و هورامان
- تنبور و دف — از کارگاه‌های سازسازی صحنه و کرمانشاه
- گلیم و جاجیم — دست‌بافته‌های عشایری استان
🏺 راهنمای کامل صنایع دستی ایران و نکات خرید اصل
🛍️ کجا بخریم: بازارها و فروشگاه‌های معتبر صنایع دستی
- بازار بزرگ کرمانشاه — بازار سرپوشیده قاجاری از دوره دولتشاه، با سراها و راسته‌های پارچه، فرش، شیرینی و روغن
- بازارچه مرزی پرویزخان — بازارچه مرزی قصرشیرین برای کالاهای وارداتی
- سراهای بازار کرمانشاه — خرید نان برنجی، روغن و دست‌بافته از کسبه قدیمی (مرکز شهر)
- کارگاه‌های تنبورسازی صحنه — ساخت و فروش تنبور و دف (صحنه)
- نمایشگاه‌ها و فروشگاه‌های صنایع دستی میراث فرهنگی استان — محصولات دارای نشان اصالت (کرمانشاه)
برای خوراکی‌ها تاریخ تولید و مجوز بهداشت، و برای صنایع دستی اصالت (دست‌ساز یا ماشینی) را بپرسید و فاکتور بگیرید.
🧳 اطلاعات سفر
بهترین زمان سفر: فروردین تا خرداد و شهریور تا آبان؛ تابستان در دشت گرم است ولی هورامان خنک می‌ماند.
چطور برویم: پرواز تهران–کرمانشاه حدود ۱ ساعت؛ جاده حدود ۵۲۰ کیلومتر و ۶ ساعت؛ قطار حدود ۹ تا ۱۰ ساعت.
رفت‌وآمد: تاکسی و تاکسی اینترنتی در شهر؛ برای بیستون، کنگاور، پاوه و هورامان خودرو شخصی یا تور یک‌روزه.
نکته‌ها:
- طاق‌بستان را عصر ببینید؛ نورپردازی شبانه و کبابی‌های اطرافش دیدنی است.
- برای هورامان دست‌کم دو روز وقت بگذارید.
- نان برنجی را از قنادی‌های قدیمی بازار تازه بخرید.
- به حریم مکان‌های مقدس یارسان احترام بگذارید.
نام رستوران‌ها، کافه‌ها و مراکز تفریحی از منابع گردشگری و نقشه‌ها گردآوری شده است؛ ساعت کاری و وضعیت فعالیت را پیش از رفتن بررسی کنید.
🎟️ تخفیف سوغات برای مسافران چک‌لاین
چک‌لاین در حال عقد قرارداد با فروشگاه‌های معتبر سوغات و صنایع دستی کرمانشاه است تا مسافران ما با ارائهٔ کد رزرو از تخفیف ویژه بهره‌مند شوند. فهرست فروشگاه‌های همکار پس از قرارداد همین‌جا اعلام می‌شود.
تورها و هتل‌های کرمانشاه 📞 ۰۲۱-۸۸۵۱۰۰۱۳
آخرین به‌روزرسانی: مهر ۱۴۰۵.